Kerstster rood houden en overhouden tot volgend jaar
Een kerstster is geen wegwerpplant, al wordt hij zo verkocht en zo behandeld. Hij kan jaren mee.
Maar er zijn twee dingen die vrijwel iedereen fout doet. Het eerste kost hem zijn blad binnen twee weken na aankoop. Het tweede zorgt ervoor dat hij volgend jaar wel groeit, maar nooit meer rood wordt.
Allebei zijn ze goed op te lossen zodra je weet wat er speelt. Bladval komt van kou en van water in de sierhoes, niet van droogte. En het uitblijven van kleur komt doordat de kerstster een kortedagplant is: hij kleurt pas als de nachten lang genoeg ononderbroken donker zijn.
Hieronder eerst hoe je hem deze winter mooi houdt, daarna het jaarschema om hem volgend jaar opnieuw rood te krijgen.
Die rode sterren zijn geen bloemen
Dit is geen weetje maar de sleutel tot de rest van de gids.
Wat je als de bloem van een kerstster ziet, zijn schutbladen: gewone bladeren die van kleur veranderen. De echte bloemen zijn de kleine geelgroene knopjes middenin, cyathia genoemd, en die zijn zo onopvallend dat vrijwel niemand ze opmerkt.
Dat verklaart waarom een kerstster niet bloeit maar verkleurt, en waarom je hem met een lichtschema kunt sturen in plaats van met voeding. Kleur is bij deze plant een bladreactie, geen bloei.
Een praktisch gevolg voor bij de aankoop: kijk naar die geelgroene knopjes in het hart. Zijn ze nog dicht, dan is de plant vers en gaat hij het langst mee. Zijn ze al open of zelfs afgevallen, dan is hij over zijn hoogtepunt heen.
De kerstster komt van de Pacifische kust van Mexico en Guatemala, waar hij als houtige struik tot ongeveer vier meter hoog wordt. Het compacte potplantje dat jij koopt is het resultaat van kweken met groeiremmers. Houd je hem over, dan verdwijnt dat effect en groeit hij het jaar erop een stuk losser en hoger.
Waarom je kerstster blad verliest
Bladval is verreweg de meest gestelde vraag, en het antwoord is bijna nooit water.
De hoofdoorzaak is kou. Onder de twaalf graden reageert een kerstster binnen enkele dagen met bladval, en de schade is dan al aangericht voordat je hem thuis hebt. Een plant van een kraam buiten, van een tochtige winkelingang of uit een koude kofferbak begint dus met een achterstand die je niet meer kunt inhalen.
De tweede oorzaak is de sierhoes. Vrijwel elke kerstster wordt verkocht in een dicht folie of een gesloten pot. Het water dat je geeft blijft daarin staan, de wortels staan permanent onder water en het blad valt.
Daarna volgen tocht, te donker staan, en een minder bekende: ethyleen. Rijpend fruit geeft dat gas af, en een kerstster in een fruitschaal-hoek verliest sneller blad en schutbladen.
- 1
Kou tijdens transport of in de winkel
Onder de twaalf graden begint de schade. Koop hem binnen uit het midden van de winkel, vraag om een papieren hoes en leg hem niet in een koude kofferbak.
- 2
Water in de sierhoes
Prik het folie onderin open of haal het eraf. Water dat blijft staan verzuipt de wortels, en dat is de meest voorkomende oorzaak van bladval ná de eerste week.
- 3
Tocht bij een deur of raam
Een kerstster naast de voordeur of onder een ventilatierooster krijgt bij elke koude vlaag een schok. Zet hem uit de looproute.
- 4
Te donker
Hij wil helder licht, ook in december. Een plek midden in de kamer of in een donkere hoek geeft slap blad en vroegtijdige val.
- 5
Ethyleen van rijpend fruit
Rijpend fruit geeft ethyleen af en dat versnelt bladval bij kerststerren. Zet hem niet naast de fruitschaal.
De onderste kale stengels lopen niet opnieuw uit tijdens het seizoen. Wat je nog kunt redden is wat er nog staat: haal de hoes weg, zet hem warm en licht en uit de tocht, en laat hem verder met rust. Verplaatsen en bijvoeden maakt het op dit moment alleen erger.
Zo houd je hem deze winter mooi
Een kerstster die goed staat houdt zijn kleur makkelijk tot ver in januari, en soms tot in maart. Er is weinig voor nodig, maar het moet wel consequent.
De belangrijkste factor is stabiliteit. Deze plant houdt van saai: dezelfde plek, dezelfde temperatuur, geen tocht. Elke verandering kost blad.
- 1
18 tot 21 graden, nooit onder de 12
Kamertemperatuur is prima. Vermijd de vensterbank boven een radiator en een plek waar het 's nachts fors afkoelt.
- 2
Helder licht, geen felle middagzon
Een plek bij een raam op het oosten of westen werkt goed. In december is er weinig licht, dus vlak bij het raam mag.
- 3
Water als de bovenlaag droog is
Ongeveer een keer per week. Grondig doorgieten, laten uitlekken en de schotel legen. Nooit een beetje water op een vast schema.
- 4
Geen voeding tijdens de bloei
De plant is klaar en groeit nu niet. Bemesten heeft geen zin en verhoogt alleen het zoutgehalte in de pot.
- 5
Niet verplaatsen
Zoek een goede plek en laat hem daar staan. Verhuizen tussen kamers is een van de snelste manieren om bladval uit te lokken.
Het jaarschema om hem opnieuw rood te krijgen
Wil je hem overhouden, dan volgt hij een vast jaarritme. Het is niet moeilijk, maar de timing luistert nauw.
De kern zit in september en oktober. De rest van het jaar is gewoon een plant verzorgen.
- 1
Maart of april: terugsnoeien
Als de schutbladen verbleken en vallen, snoei je alle stengels terug tot tien à vijftien centimeter. Dat voelt drastisch en het is precies goed.
- 2
April en mei: korte rust
Zet hem koeler, rond de vijftien graden, en geef weinig water. Hij staat er een paar weken kaal bij, dat hoort.
- 3
Mei: verpotten en opstarten
Verpot in verse, luchtige grond, zet hem warm en licht en begin weer met water en om de twee weken voeding.
- 4
Juni tot augustus: laten groeien en toppen
Mag buiten op een beschutte plek na de laatste nachtvorst. Knip de scheuten twee of drie keer terug tot begin augustus, dan wordt hij vol in plaats van sprieterig.
- 5
Eind september: de donkerbehandeling begint
Dit is het moment dat over rood of groen beslist. Vanaf nu twaalf tot veertien uur volledig donker per nacht, acht tot tien weken lang.
- 6
Half december: klaar
De schutbladen zijn gekleurd en de donkerbehandeling mag stoppen. Zet hem op zijn plek en behandel hem verder als een gekochte plant.
De donkerbehandeling: hoe het precies werkt
De kerstster is een kortedagplant. Hij meet niet hoe lang de dag duurt maar hoe lang de nacht ononderbroken donker is, en pas als die lang genoeg wordt schakelt hij over op kleur.
In de praktijk: twaalf tot veertien uur volledig donker per etmaal, acht tot tien weken achtereen. Begin eind september en je hebt half december kleur.
Het woord ononderbroken is hierbij letterlijk te nemen. Een schemerlamp die even aangaat, een straatlantaarn die door een kier schijnt, of de deur van de kamer openen terwijl de gang verlicht is, kan de telling resetten. Dat is de reden dat het bij de meeste mensen misgaat: ze zetten hem in een logeerkamer waar 's avonds af en toe het licht aan gaat.
Overdag wil hij juist zoveel mogelijk licht. Zet hem dus 's ochtends terug op een lichte plek en 's avonds weer weg, of gebruik een kartonnen doos die je eroverheen zet.
- 1
Twaalf tot veertien uur volledig donker
Bijvoorbeeld van zes uur 's avonds tot acht uur 's ochtends. Een kast, een doos of een kamer zonder lichtinval.
- 2
Acht tot tien weken achtereen
Vanaf eind september. Korter dan zes weken en de schutbladen kleuren niet of maar half.
- 3
Overdag juist veel licht
De plant moet in die uren energie maken. Alleen donker en geen licht overdag geeft een slappe, bleke plant.
- 4
Eén lichtlek is genoeg
Ook kort licht in de donkerperiode kan de cyclus resetten. Kies een plek waar niemand per ongeluk het licht aandoet.
- 5
Temperatuur rond de 18 graden
Te warm in de nacht vertraagt het kleuren. Een onverwarmde maar vorstvrije kamer werkt goed.
In de kas wordt de kerstster vanaf eind september met verduisteringsdoeken op een exact schema gezet, zodat hij precies in de week voor Sinterklaas kleur heeft. Dat is dezelfde techniek die jij thuis met een doos nabootst, alleen dan zonder de precisie van een computer.
De giftigheidsmythe
Weinig kamerplanten hebben zo'n hardnekkige reputatie als de kerstster, en die is grotendeels onterecht.
Het verhaal gaat terug op een onbevestigd bericht uit 1919 over een kind op Hawaii dat na het eten van een kerstster zou zijn overleden. Dat is nooit vastgesteld, maar het verhaal bleef hangen en groeide uit tot de vaste kerstwaarschuwing.
De cijfers zeggen iets anders. Amerikaans onderzoek naar bijna drieëntwintigduizend meldingen van kerststerblootstelling bij vergiftigingencentra vond geen enkel dodelijk geval, en bij ruim negentig procent was geen enkele behandeling nodig.
Wat er wel is: het witte melksap irriteert. Bij mensen kan het rode, jeukende huid geven en bij contact met de ogen tijdelijke irritatie. Bij katten en honden geeft een hap meestal kwijlen, misselijkheid of zachte ontlasting, wat vanzelf overgaat. Vervelend dus, maar niet gevaarlijk.
Als er in december één kerstplant is om serieus te nemen bij huisdieren, is het de amaryllis. Die bevat lycorine, vooral in de bol, en geeft bij katten stevig braken, buikpijn en soms trillen. Zie ons overzicht van giftige planten voor katten voor de vergelijking.
Hoe ik het zelf aanpak
Ik heb jarenlang gedacht dat kerststerren gewoon slechte planten zijn, want ze gingen bij mij standaard binnen drie weken kaal.
De verandering zat in de aankoop, niet in de verzorging. Sinds ik ze binnen uit het midden van de winkel haal in plaats van bij de ingang of van een kraam buiten, gaan ze moeiteloos tot ver in januari mee. Die kou onderweg is onzichtbaar en onherstelbaar.
Het tweede dat ik veranderde is dat ik meteen bij thuiskomst het folie eraf haal. Dat ziet er kaler uit, maar het scheelt een verzopen wortelkluit.
Het overhouden heb ik één keer volgehouden en toen ging het mis op precies het punt dat iedereen noemt: ik zette hem in de logeerkamer en daar ging 's avonds af en toe het licht aan. Prachtige groene plant, geen enkele rode punt.
Veelgestelde vragen
Waarom verliest mijn kerstster bladeren? ▼
Bijna altijd door kou of tocht, niet door droogte. Onder de twaalf graden laat een kerstster binnen enkele dagen blad vallen, en dat gebeurt vaak al bij het vervoer naar huis of bij een kraam buiten. De tweede oorzaak is water dat blijft staan in de sierhoes rond de pot. Haal die hoes weg of prik hem onderin open.
Hoe krijg ik mijn kerstster volgend jaar weer rood? ▼
Met een donkerbehandeling. Geef hem vanaf eind september acht tot tien weken lang twaalf tot veertien uur volledig ononderbroken donker per nacht, en overdag juist veel licht. De kerstster is een kortedagplant: hij kleurt zijn schutbladen pas als de nachten lang genoeg zijn. Eén lamp die even aangaat kan de cyclus resetten.
Zijn de rode sterren van een kerstster bloemen? ▼
Nee, het zijn schutbladen: gewone bladeren die verkleuren zodra de nachten lang genoeg worden. De echte bloemen zijn de kleine geelgroene knopjes in het midden, cyathia genoemd. Bij het kopen is dat een handige graadmeter: zijn die knopjes nog dicht, dan is de plant vers.
Is een kerstster giftig voor katten en kinderen? ▼
Mild, en veel minder dan zijn reputatie. Het melksap irriteert mond, maag en huid en kan kwijlen of misselijkheid geven, maar het is niet dodelijk. Amerikaans onderzoek naar bijna 23.000 meldingen bij vergiftigingencentra vond geen enkel dodelijk geval, en bij meer dan negentig procent was geen behandeling nodig. De amaryllis is met kerst een serieuzer risico voor katten.
Hoe vaak moet een kerstster water? ▼
Ongeveer een keer per week, zodra de bovenste twee centimeter droog aanvoelt. Giet grondig door tot er water uit de bodemgaten loopt en gooi de onderschotel leeg. Haal daarbij eerst de sierhoes weg of prik hem open, anders staat de plant permanent in zijn eigen water.
Wanneer snoei je een kerstster terug? ▼
In maart of april, zodra de schutbladen verbleken en beginnen te vallen. Snoei alle stengels terug tot tien à vijftien centimeter en geef daarna een paar weken weinig water bij ongeveer vijftien graden. In mei verpot je hem en start je hem weer op.
Mag een kerstster in de zomer buiten staan? ▼
Ja, en dat werkt goed. Zet hem na de laatste nachtvorst op een beschutte plek zonder felle middagzon en laat hem geleidelijk wennen. Knip de scheuten twee of drie keer terug tot begin augustus, dan krijg je een volle plant in plaats van een sprieterige. Haal hem ruim voor de eerste koude nachten weer binnen.
Hoe lang blijft een kerstster mooi? ▼
Op een goede plek makkelijk tot ver in januari en soms tot in maart. Bepalend zijn stabiliteit en de start: een plant die geen kouschade heeft opgelopen bij aankoop, uit de tocht staat, helder licht krijgt en niet in zijn eigen water staat, houdt zijn schutbladen maandenlang.
Lees ook
- kerstster verzorgen De plant-hub met alle verzorgings- en probleempaginas voor deze soort.
- kerstster verliest blad Het meest voorkomende probleem, met de diagnose per oorzaak.
- kerstster water geven Het gietritme en de sierhoes zijn samen de tweede oorzaak van bladval.
- amaryllis overhouden na de bloei De andere grote kerstplant die je kunt overhouden, met een vergelijkbaar jaarschema.
- giftige planten voor katten De giftigheidssectie zet de kerstster af tegen de amaryllis, die wel een reeel risico is.
- cyclaam verzorgen De andere winterbloeier die in dezelfde maanden in de winkel ligt en juist koel wil staan.
- bloeiende kamerplanten Voor lezers die na de kerstdagen op zoek gaan naar een blijvende bloeier.
- bladval bij kamerplanten De generieke diagnosepagina voor hetzelfde symptoom bij andere soorten.
Bronnen
- Poinsettia Facts and Care · University of Illinois Extension
- Getting poinsettias to rebloom · Michigan State University Extension
- Toxic and Non-Toxic Plants: Poinsettia · ASPCA Animal Poison Control Center
- Euphorbia pulcherrima · Missouri Botanical Garden Plant Finder
