Orchidee uitgebloeid: waar knip je de tak af?
De laatste bloem is gevallen en er staat een kale tak. Nu komt de vraag waar bijna iedereen op vastloopt: knip je hem af, en zo ja, waar precies?
Het antwoord hangt van één ding af, en dat is de kleur van de tak. Is hij nog groen en stevig, dan zit er nog leven in en kun je hem laten uitlopen. Is hij geel, bruin of verschrompeld, dan is hij klaar en kost hij de plant alleen nog energie.
Dat onderscheid maakt het verschil tussen binnen twee maanden opnieuw bloemen, of een jaar wachten op niets. En het is met het blote oog te zien.
Hieronder per situatie waar je knipt, waarom de twee methodes een ander resultaat geven, en wat je daarna moet doen om je Phalaenopsis echt opnieuw aan het bloeien te krijgen.
Kijk eerst naar de kleur van de tak
Voordat je de schaar pakt, volg je de bloemtak met je ogen van de bloemen terug naar de plant.
Is de tak over de hele lengte nog groen en voelt hij stevig aan, dan leeft hij nog. Een Phalaenopsis kan uit zo'n tak opnieuw uitlopen en binnen acht tot twaalf weken nieuwe bloemen geven op een zijtak.
Is de tak geel, bruin of verschrompeld, of voelt hij hol en papierachtig, dan is hij afgestorven. Daar komt niets meer uit, en zolang hij blijft zitten kost hij de plant energie die naar een nieuwe tak had kunnen gaan.
Soms is de tak halverwege bruin en aan de basis nog groen. Knip dan tot in het gezonde, groene deel en beoordeel wat overblijft volgens dezelfde regel.
Op een groene bloemtak zie je om de paar centimeter een verdikking met een klein driehoekig schubje eroverheen. Dat zijn de ogen, ook wel nodes genoemd: slapende groeipunten waaruit een zijtak of soms een kindje kan ontstaan. Tel ze vanaf de voet van de plant omhoog.
Groene tak: knip boven het tweede of derde oog
Bij een groene, stevige tak knip je ongeveer een centimeter boven het tweede of derde oog vanaf de onderkant geteld.
De reden dat je iets boven het oog knipt en niet er vlak op, is dat het weefsel rond de snede vaak een stukje indroogt. Laat je een centimeter over, dan blijft het oog zelf onbeschadigd.
Wat er daarna gebeurt is dat het bovenste overgebleven oog zijn schubje afwerpt en uitloopt tot een zijtak. Reken op acht tot twaalf weken tot de eerste knoppen. Die zijtak geeft meestal iets minder en iets kleinere bloemen dan de oorspronkelijke tak.
Het kan ook zijn dat er in plaats van een bloemtak een klein plantje uit het oog komt, met eigen blaadjes en wortels. Dat heet een keiki en is geen fout, maar een tweede manier waarop de plant zich vermeerdert.
- 1
Tel de ogen vanaf de voet omhoog
Het eerste oog zit doorgaans vlak boven de plek waar de tak uit de plant komt. Knip boven het tweede of derde, zodat er genoeg slapende groeipunten overblijven.
- 2
Laat een centimeter boven het oog staan
Het snijvlak droogt een stukje in. Met een centimeter marge blijft het oog zelf onbeschadigd.
- 3
Gebruik een schone, scherpe schaar
Neem het mes af met alcohol voor je knipt. Orchideeen zijn gevoelig voor virussen die via snoeigereedschap overgaan.
- 4
Reken op acht tot twaalf weken
Zolang duurt het gemiddeld voor het oog uitloopt en de eerste knoppen verschijnen. Er gebeurt in de eerste weken zichtbaar niets, en dat is normaal.
Bruine of gele tak: knip bij de basis
Is de tak geel, bruin of verschrompeld, knip hem dan helemaal weg tot ongeveer een centimeter boven de plek waar hij uit de plant komt.
Snij niet vlak tegen de bladeren aan. Een klein stompje voorkomt dat je het weefsel van de plant zelf beschadigt, en dat stompje droogt vanzelf in.
Dit voelt drastischer dan het is. De plant maakt daarna gewoon een compleet nieuwe bloemtak aan vanuit de basis, en die is doorgaans sterker en langer dan een zijtak op een oude steel.
Het duurt wel langer. Reken op enkele maanden, en meestal komt die nieuwe tak pas nadat de plant de koelere herfstnachten heeft meegemaakt.
Wie de plant liever een sterke nieuwe tak laat maken dan een zwakkere zijtak, kan ook een groene tak helemaal wegknippen. De American Orchid Society noemt dat de betere keuze voor de conditie van de plant op langere termijn: hij steekt zijn energie dan in blad, wortels en een volwaardige nieuwe steel in plaats van in een zijtakje. Sneller bloemen krijg je met de eerste methode, een sterkere plant met deze.
Wat je bij Cymbidium en Dendrobium anders doet
De methode hierboven geldt voor de Phalaenopsis, en dat is negen van de tien keer de orchidee die je in huis hebt. Bij de andere twee gangbare soorten ligt het anders.
Bij een Cymbidium knip je de uitgebloeide bloemstengel altijd bij de basis weg. Hij loopt niet opnieuw uit vanuit een oog, dus er is geen reden om een stuk te laten staan.
Bij een Dendrobium is de belangrijkste regel juist wat je níét doet: laat de kale, bamboe-achtige stengels staan. Bij het nobile-type verschijnen de bloemen van volgend jaar op precies diezelfde stengels, en ze dienen bovendien als voedselvoorraad. Alleen volledig bruine, holle stengels mag je weghalen.
Weet je niet welke soort je hebt, kijk dan naar het blad: breed en vlezig is Phalaenopsis, lang en riemvormig is Cymbidium, en rechtopstaande stengels met knopen is Dendrobium.
- 1
Phalaenopsis
Groene tak: boven het tweede of derde oog. Bruine tak: bij de basis. De enige van de drie die uit een oud oog opnieuw uitloopt.
Bekijk Phalaenopsis (Orchidee) → - 2
Cymbidium
Altijd bij de basis wegknippen. De stengel loopt niet opnieuw uit en de plant maakt volgend seizoen een nieuwe vanuit een verse pseudobulb.
Bekijk Cymbidium → - 3
Dendrobium
Laat de kale stengels staan, zeker bij het nobile-type. Daar komen volgend jaar de bloemen uit. Alleen volledig bruin en hol weefsel weghalen.
Bekijk Dendrobium →
Wat de plant nodig heeft om opnieuw te bloeien
Knippen alleen is niet genoeg. De trigger voor een nieuwe bloemtak bij een Phalaenopsis is temperatuur, niet snoei.
In de natuur komt het einde van het warme seizoen met koelere nachten, en dat is het signaal om bloem te gaan zetten. Binnenshuis moet je dat nabootsen: een verschil van ongeveer vijf tot acht graden tussen dag en nacht, twee tot vier weken achtereen.
In Nederland regel je dat het makkelijkst in september en oktober door de plant 's nachts bij een raam te zetten dat op een kier staat, of in een kamer die je niet verwarmt. Overdag mag hij gewoon op kamertemperatuur.
De tweede voorwaarde is licht. Een Phalaenopsis die het hele jaar in een donkere hoek staat, zet geen bloem, hoe netjes je ook knipt. Helder maar indirect licht bij een oost- of noordraam is ideaal.
- 1
Koelere nachten in de herfst
Vijf tot acht graden verschil tussen dag en nacht, twee tot vier weken lang. Dit is de belangrijkste prikkel voor een nieuwe bloemtak.
- 2
Helder maar indirect licht
Een oostraam is ideaal. Te weinig licht is na temperatuur de tweede reden dat een orchidee niet opnieuw bloeit.
- 3
Blijf zwak bemesten
Elke twee weken sterk verdunde orchideeenvoeding in het dompelwater. Een plant zonder reserve zet geen bloem.
- 4
Verander verder niets
Niet verpotten, niet verplaatsen naar een andere kamer, geen ander gietritme. Een Phalaenopsis reageert op verandering met bladval in plaats van bloei.
Wat je niet moet doen
Vier dingen die na de bloei regelmatig misgaan.
- 1
Bladeren wegknippen
Snoei alleen de bloemtak. De bladeren zijn de energiebron voor de volgende bloei, en een Phalaenopsis heeft er maar een handvol.
- 2
Meteen verpotten omdat hij is uitgebloeid
Verpotten gebeurt op de staat van de schors, niet op de bloeicyclus. Verpot je vlak voor de knopaanleg, dan sla je een bloeiseizoen over.
- 3
De tak vlak op het oog afknippen
Het snijvlak droogt in en neemt dan het oog mee. Laat altijd ongeveer een centimeter staan.
- 4
Ongedesinfecteerd gereedschap gebruiken
Orchideeenvirussen verspreiden zich via snoeigereedschap. Neem het mes af met alcohol, zeker als je meerdere planten na elkaar doet.
Hoe ik het zelf aanpak
Ik heb jarenlang alle uitgebloeide takken standaard bij de basis weggeknipt, omdat ik dacht dat dat netter was.
Dat werkt prima, maar het duurt lang. Sinds ik bij groene takken boven het tweede oog knip, heb ik in het voorjaar vaak nog een tweede ronde bloemen op dezelfde steel.
Wat het meest opleverde was echter niet het knippen maar de nachten. Ik zet mijn orchideeen in september een maand op de slaapkamer, waar de verwarming uitstaat. Dat verschil van een graad of zes is precies wat ze nodig hebben, en sindsdien bloeien ze betrouwbaar.
De fout die ik het langst maakte was verpotten meteen na de bloei, omdat dat een logisch moment leek. Dat kostte me steeds een heel seizoen.
Veelgestelde vragen
Waar knip je een uitgebloeide orchidee af? ▼
Dat hangt af van de kleur van de tak. Is hij nog groen en stevig, knip dan ongeveer een centimeter boven het tweede of derde oog vanaf de onderkant. Is hij geel, bruin of verschrompeld, knip hem dan helemaal weg tot een centimeter boven de plek waar hij uit de plant komt.
Moet ik de bloemtak van mijn orchidee wel afknippen? ▼
Je hoeft niet, maar het helpt wel. Een dode bruine tak kost de plant energie zonder iets op te leveren. Een groene tak mag blijven staan als je hoopt op een zijtak, maar de American Orchid Society adviseert die toch weg te knippen als je liever een sterke nieuwe steel wilt dan een zwakkere zijtak.
Wat is een oog bij een orchidee? ▼
Een verdikking op de bloemtak met een klein driehoekig schubje eroverheen, ook wel node genoemd. Het is een slapend groeipunt waaruit een zijtak met bloemen kan ontstaan, of soms een keiki: een klein plantje met eigen blaadjes en wortels. Je telt ze vanaf de voet van de plant omhoog.
Hoe lang duurt het voordat een orchidee opnieuw bloeit? ▼
Knip je boven een oog van een groene tak, dan verschijnen de eerste knoppen meestal na acht tot twaalf weken. Knip je bij de basis, dan maakt de plant een volledig nieuwe tak en duurt het enkele maanden, vaak pas nadat hij de koelere herfstnachten heeft meegemaakt.
Waarom bloeit mijn orchidee niet opnieuw na het afknippen? ▼
Snoeien is niet de trigger; temperatuur is dat wel. Een Phalaenopsis heeft twee tot vier weken lang een verschil van vijf tot acht graden tussen dag en nacht nodig om bloem te zetten. Zet hem in september of oktober 's nachts in een onverwarmde kamer. Te weinig licht is de tweede oorzaak.
Er groeit een klein plantje op de bloemtak, wat is dat? ▼
Dat is een keiki, een kloon van de moederplant die uit een oog is ontstaan. Laat hem zitten tot hij drie of vier blaadjes heeft en wortels van vijf centimeter, en pot hem dan pas apart op. Te vroeg afsnijden geeft vrijwel altijd verlies.
Mag ik de bladeren van mijn orchidee ook snoeien? ▼
Nee. Snoei alleen de bloemtak. Een Phalaenopsis heeft maar een handvol bladeren en die zijn zijn volledige energievoorraad voor de volgende bloei. Een geel wordend onderste blad laat de plant vanzelf los; dat mag je er dan voorzichtig af halen.
Moet ik mijn orchidee verpotten na de bloei? ▼
Alleen als de schors is afgebroken tot fijn, donker materiaal dat water vasthoudt, en dat is meestal na twee tot drie jaar. Verpotten vlak voor de periode van knopaanleg kost je een bloeiseizoen, dus koppel het niet automatisch aan het einde van de bloei.
Lees ook
- orchidee verzorgen De plant-hub met alle verzorgings- en probleempaginas voor de Phalaenopsis.
- orchidee snoeien De verzorgingsspoke met het volledige snoeioverzicht per situatie.
- orchidee bloeit niet Diagnosepagina voor wie na het snoeien alsnog geen nieuwe tak krijgt.
- een orchidee stekken Vervolgstap voor wie een keiki op de bloemtak ziet verschijnen.
- luchtwortels bij een orchidee Het tweede snoeimisverstand bij orchideeen, vaak in dezelfde beurt.
- alle orchideeen op een rij Overzicht met de drie soorten en het verschil in verzorging.
- orchidee verpotten De gids waarschuwt tegen verpotten vlak na de bloei, en hier staat wanneer het wel moet.
Bronnen
- Phalaenopsis Culture Sheet · American Orchid Society
- Moth orchids (Phalaenopsis) · Royal Horticultural Society
- Growing Orchids in the Home · University of Minnesota Extension
- Phalaenopsis · Missouri Botanical Garden Plant Finder
