Amaryllis overhouden: van uitgebloeid tot opnieuw in bloei
Een amaryllis is geen wegwerpplant, al wordt hij zo verkocht. De bol die in december bloeide kan dat tien jaar of langer blijven doen, mits je hem het jaar erna de kans geeft zichzelf opnieuw te vullen.
Dat is meteen de kern. De bloem die je koopt zit al in de bol: die is vorig jaar in een kwekerij aangelegd. Wat jij doet in de maanden ná de bloei bepaalt of er volgend jaar weer een in zit.
En dat gaat mis op één punt. De meeste mensen knippen na de bloei alles af, inclusief de bladeren, en zetten de pot weg. Precies die bladeren zijn het enige gereedschap dat de plant heeft om de bol weer op te laden.
Hieronder het volledige jaarschema: wat je doet zodra hij is uitgebloeid, hoe je de bol tussen februari en augustus vult, hoe lang de rustperiode moet duren en hoe je hem precies op tijd weer in bloei krijgt.
Eerst dit: jouw amaryllis is eigenlijk een Hippeastrum
De bol die je in de winter koopt heet botanisch Hippeastrum en komt uit Zuid-Amerika. De échte Amaryllis is een ander geslacht, Amaryllis belladonna, dat uit Zuid-Afrika komt en in de tuin bloeit.
Dat is geen muggenzifterij, want het verklaart waarom tuinadvies over amaryllis vaak niet klopt voor jouw plant. Amaryllis belladonna bloeit in de nazomer en is winterhard in mild klimaat; jouw Hippeastrum bloeit in de winter en gaat bij vorst dood.
In Nederland noemt iedereen hem amaryllis, en dat doen wij in deze gids ook. Weet alleen dat als je Engelstalige of botanische bronnen leest, je op Hippeastrum moet zoeken.
De bloemknop van dit jaar is vorig seizoen al in de bol aangelegd door de kweker. Een verse bol bloeit dus vrijwel altijd, ongeacht wat jij doet. Pas het tweede jaar merk je of je hem goed hebt overgehouden.
Uitgebloeid, wat nu? De eerste vijf minuten
Zodra de laatste bloem is verwelkt, doe je twee dingen en laat je één ding met rust.
Knip de uitgebloeide bloemen eraf zodra ze slap hangen. Laat je ze zitten, dan probeert de plant zaad te zetten, en dat kost de bol energie die je liever in de volgende bloei stopt.
De holle bloemstengel knip je weg als hij begint te verslappen of geel te worden, ongeveer twee tot vijf centimeter boven de bol. Trek hem niet los, want dan scheur je weefsel van de bol. Er kan wat vocht uit de snede lopen, dat is normaal.
En dan het belangrijkste: de bladeren blijven staan. Allemaal. Ook als ze lang en slungelig worden en de plant er niet meer feestelijk uitziet. Die bladeren maken de suikers waarmee de bol zich opnieuw vult, en zonder dat gebeurt er volgend jaar niets.
- 1
Wel: uitgebloeide bloemen direct weghalen
Voorkomt dat de plant energie in zaadvorming steekt. Knip ze af zodra ze slap gaan hangen.
- 2
Wel: de bloemstengel wegknippen als hij verslapt
Twee tot vijf centimeter boven de bol, met een schone schaar. Niet lostrekken.
- 3
Niet: de bladeren afknippen
Dit is de fout die de meeste amaryllissen hun tweede bloei kost. Bladeren zijn de motor van de bolvulling.
- 4
Niet: de pot wegzetten in een donkere hoek
Vanaf nu begint juist de lichtbehoeftige fase. De donkere periode komt pas in de nazomer.
Februari tot augustus: de bol weer vullen
Dit half jaar is waar het echt gebeurt. Je behandelt de amaryllis nu als een gewone bladplant die zoveel mogelijk moet groeien.
Zet hem zo licht mogelijk. Een vensterbank op het zuiden of westen is prima, en in de zomer mag hij zelfs een paar uur directe zon hebben. Hoe meer licht, hoe meer suikers, hoe dikker de bol.
Geef regelmatig water zodra de bovenlaag droog aanvoelt, maar laat de pot nooit in een laagje water staan. Amaryllisbollen rotten sneller dan de meeste kamerplanten.
En geef vanaf maart elke twee weken plantenvoeding op halve dosering. Dit is de enige fase in het jaar waarin bijvoeden echt verschil maakt, want de plant is nu letterlijk een voorraad aan het aanleggen.
Wat je wilt zien is vier tot zes stevige, brede bladeren aan het einde van de zomer. Blijft het bij twee smalle sprieten, dan is er te weinig licht geweest en wordt de kans op bloei klein.
- 1
Licht: zoveel mogelijk
Zuid- of westraam, in de zomer met wat directe zon. Dit is de bepalende factor voor de volgende bloei.
- 2
Water: als de bovenlaag droog is
Regelmatig maar nooit met natte voeten. Gooi de onderschotel altijd leeg.
- 3
Voeding: vanaf maart, elke twee weken
Halve dosering vloeibare plantenvoeding. Zie de gids over plantenvoeding voor kamerplanten voor de juiste verhouding.
- 4
Doel: vier tot zes brede bladeren in augustus
Dat is de graadmeter. Minder blad betekent een minder gevulde bol en dus minder kans op bloei.
Een amaryllis bloeit beter in een krappe pot. Verpot alleen als de bol echt tegen de rand drukt, en doe dat aan het einde van de rustperiode in oktober, niet nu. Meer daarover in de verpotgids voor amaryllis.
De amaryllis in de zomer naar buiten
Buiten zetten is niet verplicht, maar het werkt goed. Het licht buiten is een veelvoud van wat een vensterbank levert, en juist licht bepaalt hoe vol de bol wordt.
Wacht tot de kans op nachtvorst voorbij is, in Nederland doorgaans na half mei. Zet hem eerst een week in de schaduw en schuif hem daarna geleidelijk naar een zonniger plek, anders verbranden de bladeren.
Kies een beschutte plek uit de felle middagzon en houd de pot uit de regen, of zet hem ergens waar het water goed weg kan. Een pot die na een zomerbui dagenlang vol water staat is de snelste route naar bolrot.
Haal hem eind augustus of begin september weer naar binnen. Dat moment valt samen met het begin van de rustperiode, dus je kunt de twee stappen combineren.
Amaryllisblad is dik en sappig en staat bij slakken hoog op het menu. Zet de pot op pootjes of op een tafel, en controleer de bladeren na een natte nacht.
Augustus tot oktober: de rustperiode
Zonder rustperiode geen bloei. Dit is na het weghalen van de bladeren de tweede grote reden dat een amaryllis het jaar erop overslaat.
De bol heeft een koele, droge, donkere periode nodig om de bloemknop voor het volgende seizoen aan te leggen. In de natuur is dat het droge seizoen; bij jou moet je het nabootsen.
Stop eind augustus met water geven. Punt. Niet minder gieten, maar helemaal stoppen. De bladeren worden geel en slap, en dat hoort zo: de plant haalt er alles bruikbare uit terug en stuurt dat naar de bol.
Zet de pot ergens koel en donker, ideaal rond de 10 tot 13 graden. Een onverwarmde slaapkamer, een schuur die niet vriest, een kelder of een garage werkt allemaal. Knip de bladeren pas weg als ze volledig verdord zijn.
Laat hem daar minstens acht weken staan, en liever tien tot twaalf. Korter dan zes weken en de kans op bloei zakt hard.
- 1
Eind augustus: stop volledig met water geven
Niet afbouwen maar stoppen. De bladeren horen geel te worden.
- 2
Zet hem koel en donker, 10 tot 13 graden
Schuur, kelder, garage of onverwarmde kamer. Vorstvrij, want een bevroren bol is verloren.
- 3
Knip verdorde bladeren pas weg als ze bruin zijn
Zolang er nog groen in zit, is de plant nog bezig met terugtrekken naar de bol.
- 4
Minimaal acht weken, liefst tien tot twaalf
Dit is de aanlegperiode van de nieuwe bloemknop. Te kort betekent blad zonder bloem.
- 5
De pot mag met bol en al blijven staan
Je hoeft de bol niet uit de grond te halen. Droog laten staan in dezelfde pot werkt prima.
De bol bewaren: los of in de pot?
Allebei kan, en het maakt voor het resultaat weinig uit. Kies wat praktisch is.
In de pot laten staan is het makkelijkst. Je zet de pot droog weg, doet niets, en haalt hem er na tien weken weer uit. De wortels blijven intact, wat het opstarten iets sneller maakt.
De bol eruit halen is handig als je ruimte tekort komt of als je meerdere bollen hebt. Klop de aarde eraf, laat de wortels heel en bewaar de bol in een papieren zak of een kist met krantenpapier, op een koele donkere plek.
Wat je niet doet is de bol in een afgesloten plastic zak bewaren. Er zit altijd wat vocht in de bol en in een dichte zak schimmelt hij binnen enkele weken.
Controleer bij het opbergen even of de bol stevig aanvoelt. Een zachte plek of een muffe geur betekent rot, en dan kun je hem beter weggooien dan er een half jaar op wachten.
Een gewaxte bol heeft geen wortels en kan zichzelf niet opladen. Overhouden lukt alleen als je de wax volledig verwijdert en hem alsnog plant, en zelfs dan is de kans klein. Lees daarvoor de gids over amaryllis in wax.
Opnieuw opstarten en hem op tijd in bloei krijgen
Vanaf het moment dat je de bol weer water geeft, duurt het ongeveer zes tot acht weken tot de bloei. Daarmee kun je vrij nauwkeurig sturen.
Wil je hem met kerst in bloei, haal hem dan half oktober tevoorschijn. Wil je hem in januari, dan wordt dat half november. Voor een bloei in februari start je begin december.
Bij het opstarten verpot je hem eventueel. Gebruik een pot die maar twee tot drie centimeter wijder is dan de bol zelf, want een amaryllis bloeit beter als het krap zit. Plant hem zo dat het bovenste derde deel van de bol boven de grond uitsteekt.
Geef daarna één keer voorzichtig water en zet hem warm en licht, rond de twintig graden. Blijf zuinig gieten tot je de bloemstengel ziet komen, want een bol die nog niet actief is en wel nat staat gaat rotten.
Zodra de stengel er is, mag je normaal gaan gieten. Draai de pot elke paar dagen een kwartslag, anders groeit de stengel scheef naar het licht toe en valt hij om onder het gewicht van de bloemen.
- 1
Half oktober opstarten
Voor bloei rond kerst. Reken op zes tot acht weken vanaf de eerste gietbeurt.
- 2
Half november opstarten
Voor bloei in januari, als je de piek van de feestdagen juist wilt vermijden.
- 3
Pot: twee tot drie centimeter wijder dan de bol
Krap planten geeft betere bloei. Een te grote pot geeft veel blad en weinig bloem.
- 4
Bovenste derde van de bol boven de grond
Te diep planten geeft rot bij de hals van de bol.
- 5
Zuinig gieten tot de stengel er is
Een inactieve bol in natte grond rot. Pas normaal water geven zodra je groei ziet.
- 6
Elke paar dagen een kwartslag draaien
Voorkomt een scheve stengel die onder het gewicht van de bloemen omvalt.
Waarom je amaryllis niet opnieuw bloeit
Krijg je wel blad maar geen bloem, dan is er bijna altijd één van deze vijf dingen aan de hand. In volgorde van hoe vaak ik ze tegenkom.
- 1
1. De bladeren zijn te vroeg weggehaald
Zonder blad kan de bol zich niet vullen. Dit is de meest voorkomende oorzaak en helaas ook de enige die je pas een jaar later merkt.
- 2
2. Te weinig licht in de zomer
Een amaryllis achter een noordraam maakt wel blad, maar niet genoeg suikers voor een bloemknop. Vier tot zes brede bladeren in augustus is de graadmeter.
- 3
3. Geen of een te korte rustperiode
Onder de zes weken koel en droog wordt er meestal geen bloemknop aangelegd. Doorkweken zonder rust geeft een mooie bladplant en verder niets.
- 4
4. De pot is te groot
In een ruime pot stopt de bol zijn energie in wortels en uitlopers in plaats van in bloei. Twee tot drie centimeter speling rondom is genoeg.
- 5
5. De bol is te klein of uitgeput
Een bol onder ongeveer 24 cm omtrek heeft vaak te weinig reserve. Ook een bol die veel bijbollen heeft gemaakt kan uitgeput raken; die kun je scheiden en apart opkweken.
Veel mensen schrikken als er na de rustperiode eerst blad komt en geen stengel. Bij een gezonde bol komt de bloemstengel vaak tegelijk met of vlak na het eerste blad. Geef het twee tot drie weken voordat je concludeert dat het niet gaat lukken.
De jaarkalender in één overzicht
Als je maar één ding uit deze gids meeneemt, neem dan dit schema.
- 1
December en januari: bloei
Genieten. Uitgebloeide bloemen direct weghalen zodat er geen zaad wordt gezet.
- 2
Januari en februari: stengel weg, blad blijft
Bloemstengel afknippen twee tot vijf centimeter boven de bol zodra hij verslapt. Bladeren laten staan.
- 3
Maart tot mei: groeien
Zo licht mogelijk zetten, regelmatig water, elke twee weken plantenvoeding op halve dosering.
- 4
Half mei tot eind augustus: eventueel buiten
Na de nachtvorst, geleidelijk laten wennen, beschut en uit de plensregen.
- 5
Eind augustus: stoppen met water
Volledig stoppen. Bladeren mogen geel worden en afsterven.
- 6
September en oktober: rust
Koel en donker bij 10 tot 13 graden, minimaal acht weken en liefst tien tot twaalf.
- 7
Half oktober: opstarten
Eventueel verpotten in een krappe pot, warm en licht zetten, zuinig gieten. Zes tot acht weken later bloeit hij.
Hoe ik het zelf aanpak
Ik heb jarenlang gedacht dat een amaryllis gewoon niet twee keer bloeit. Elk jaar een nieuwe bol gekocht, en de oude na de bloei in zijn geheel afgeknipt en weggezet.
Dat afknippen was precies het probleem. Toen ik één keer de bladeren liet staan omdat ik er niet aan toe kwam, bloeide diezelfde bol het jaar erop gewoon weer.
Wat mij verder hielp is de rustperiode in mijn agenda zetten. Eind augustus stoppen met gieten is makkelijk te vergeten, want de plant staat er dan nog prima bij en het voelt onlogisch om hem te laten verdorren.
En ik houd de potmaat expres krap. De eerste keer verpotte ik een bol netjes in een ruime pot, met als resultaat een woud aan blad en geen enkele bloem.
Eind augustus: stoppen met water geven. Half oktober: weer opstarten. Dat zijn de enige twee momenten in het hele jaar waarop timing echt telt, en juist die twee vergeet je het makkelijkst.
Veelgestelde vragen
Mijn amaryllis is uitgebloeid, wat nu? ▼
Knip de uitgebloeide bloemen meteen weg zodat de plant geen zaad zet, en knip de holle bloemstengel twee tot vijf centimeter boven de bol af zodra hij begint te verslappen. Laat de bladeren staan: die maken de suikers waarmee de bol zich opnieuw vult. Zet de plant daarna zo licht mogelijk en geef vanaf maart elke twee weken plantenvoeding.
Moet je de bladeren van een amaryllis afknippen na de bloei? ▼
Nee, en dit is de fout die de meeste amaryllissen hun tweede bloei kost. De bladeren zijn het enige gereedschap waarmee de bol zich weer kan vullen. Laat ze staan tot ze eind augustus vanzelf geel worden tijdens de rustperiode, en knip ze pas weg als ze volledig verdord zijn.
Hoe lang moet een amaryllis rusten? ▼
Minimaal acht weken en liefst tien tot twaalf, koel en donker bij ongeveer 10 tot 13 graden en volledig zonder water. Korter dan zes weken en de bol legt meestal geen bloemknop aan, waardoor je het jaar erop wel blad krijgt maar geen bloem.
Waar bewaar je een amaryllisbol? ▼
Op een koele, donkere en vorstvrije plek van ongeveer 10 tot 13 graden: een schuur, kelder, garage of onverwarmde slaapkamer. Je kunt de bol in de pot laten staan of hem eruit halen en in een papieren zak of kist met krantenpapier bewaren. Gebruik nooit een afgesloten plastic zak, want dan schimmelt de bol.
Wanneer moet ik mijn amaryllis weer water geven? ▼
Na minimaal acht weken rust, en gerekend vanaf het moment dat je hem wilt zien bloeien. Vanaf de eerste gietbeurt duurt het zes tot acht weken tot de bloei, dus voor kerst start je half oktober en voor januari half november. Giet in het begin zuinig tot je de bloemstengel ziet.
Waarom bloeit mijn amaryllis niet meer? ▼
In volgorde van waarschijnlijkheid: de bladeren zijn na de bloei afgeknipt, er was te weinig licht in de zomer, de rustperiode was te kort of ontbrak, de pot is te groot, of de bol is te klein of uitgeput. De eerste twee zijn samen goed voor de meeste gevallen, en beide merk je pas een jaar later.
Hoe groot moet de pot van een amaryllis zijn? ▼
Krap. Twee tot drie centimeter wijder dan de bol zelf is genoeg. In een ruime pot steekt de plant zijn energie in wortels en uitlopers in plaats van in bloei, met veel blad en geen bloemstengel als resultaat. Plant de bol zo dat het bovenste derde deel boven de grond uitsteekt.
Mag een amaryllis in de zomer naar buiten? ▼
Ja, en het werkt goed omdat buitenlicht een veelvoud is van wat een vensterbank levert. Zet hem pas buiten als de nachtvorst voorbij is, doorgaans na half mei, en laat hem geleidelijk wennen door hem eerst een week in de schaduw te zetten. Kies een beschutte plek uit de felle middagzon en houd de pot uit langdurige regen.
Kun je een amaryllis in wax overhouden? ▼
Meestal niet. Een gewaxte bol heeft geen wortels en kan zich niet opladen, want hij bloeit puur op de reserve die er bij aankoop in zat. Wil je het toch proberen, verwijder dan de volledige waslaag en eventuele metaaldraad, plant de bol in potgrond en behandel hem verder als een gewone amaryllis. Reken op een kleine kans.
Hoeveel jaar kan een amaryllisbol mee? ▼
Tien jaar of langer als je het jaarritme aanhoudt, en een goed verzorgde bol wordt met de jaren groter en geeft dan vaak twee bloemstengels in plaats van een. Bollen die veel bijbollen maken raken wel uitgeput; die kun je in het voorjaar scheiden en apart opkweken.
Moet ik mijn amaryllis bemesten? ▼
Ja, maar alleen tussen maart en augustus. Dat is de fase waarin de bol zijn voorraad aanlegt en de enige periode waarin voeding echt verschil maakt. Geef elke twee weken vloeibare plantenvoeding op halve dosering en stop zodra de rustperiode begint.
Lees ook
- Amaryllis verzorging De plant-hub met alle verzorgings- en probleempagina's voor deze soort.
- rustperiode bij de amaryllis De rustperiode is de kern van deze gids en wordt daar plant-specifiek uitgewerkt.
- amaryllis bloeit niet Diagnosepagina voor lezers die al een jaar zonder bloei achter de rug hebben.
- amaryllis vermeerderen via bijbollen Vervolgstap bij een bol die uitlopers maakt, wat een van de oorzaken van uitputting is.
- amaryllis in wax verzorgen Een gewaxte bol vraagt een andere aanpak en is nauwelijks over te houden.
- amaryllis op water in een glas Alternatieve teeltwijze met een eigen ritme, voor lezers die geen potgrond willen gebruiken.
- amaryllis verpotten Het verpotten valt samen met het opstarten in oktober en wordt daar stap voor stap behandeld.
- amaryllis water geven Het gietritme verschilt sterk per fase van het jaar, en dat staat daar uitgewerkt.
- plantenvoeding voor kamerplanten De groeifase van maart tot augustus is de enige periode waarin bemesten echt telt.
- is amaryllis giftig voor katten Amaryllis is giftig voor katten en honden, en die vraag piekt in dezelfde maanden als deze gids.
- bloeiende kamerplanten Voor lezers die na de amaryllis op zoek gaan naar andere bloeiers voor binnen.
- kerstster rood houden en overhouden De andere grote kerstplant met een jaarschema, en het contrast in giftigheid voor katten.
- cyclaam verzorgen De derde winterbloeier die in dezelfde maanden in de winkel ligt.
Bronnen
- Amaryllis · University of Minnesota Extension
- Amaryllis (HGIC 1554) · Clemson Cooperative Extension
- How do I get my amaryllis to rebloom? · Iowa State University Extension and Outreach
- Hippeastrum (amaryllis) grow guide · Royal Horticultural Society
